اشكال هفتم الاشكال السابع : أنّ لازم القول بالوجود الذهنىّ كون الشىء الواحد كليّا و جزئيّا معا ، و بطلانه ظاهر . بيان الملازمة : أنّ ماهيّة الانسان المعقولة ، مثلا ، من حيث تجويز العقل صدقها على كثيرين كليّة ، و من حيث حصولها لنفس عاقلها الشخصيّة و قيامها بها جزئيّة ، متشخصّة بتشخّصها ، متميّزة من ماهيّة الانسان المعقولة لغير تلك النفس من النفوس ، فهى كليّة و جزئيّة معا . و الجواب عنه : أنّ الجهة مختلفة ، فهى من حيث إنّها وجود ذهنىّ مقيس إلى الخارج كلّيّة ، تقبل الصدق على كثيرين ، و من حيث إنّها كيفيّة نفسانيّة من غير مقايسة إلى الخارج جزئيّة . اشكال هفتم : لازمهء اعتقاد به « وجود ذهنى » آن است كه شىء واحد هم كلى باشد و هم جزيى ؛ و روشن است كه چنين چيزى محال است . توضيح ملازمهء [ بين اعتقاد به وجود ذهنى و اجتماع كليت و جزئيت در شىء واحد ] آن است كه : اگر صورت عقلى انسان را به عنوان مثال مورد توجه قرار دهيم ، ملاحظه مىشود اين صورت ، از آن جهت كه به حكم عقل مىتواند بر موارد عديده صدق كند ، امرى است كلى ؛ و از آن جهت كه عرض است و براى نفس خاصى كه آن را تعقل كرده ، حاصل شده و قائم به او مىباشد ، امرى است جزيى كه با تشخص موضوع خود ( يعنى همان نفسى كه آن را تعقل كرده ) تشخص و تعيّن پيدا كرده و از « ماهيت انسانى » كه معلوم نفس ديگرى است ، متمايز مىباشد ، و لذا صورت عقلى انسان ، هم كلى است و هم جزيى . جواب اين اشكال آن است كه : در اينجا دو جهت مختلف وجود دارد . صورت عقلى انسان ازآن‌رو كه يك وجود ذهنى است كه با خارج مقايسه مىشود ، صورتى كلى است كه مىتواند بر افراد متعدد صدق كند . و از آن جهت كه بدون مقايسه با خارج آن را به عنوان يك كيف نفسانى در نظر مىگيريم ، امرى جزيى مىباشد . هفتمين اشكالى كه بر نظريهء وجود ذهنى وارد شده اين است كه : اگر علوم و